Enkonduko

Por ĉi tiu alia artikolo de la serio, ni ekzamenu la terminojn « emocio », « sento » kaj « travivaĵo ». La diferencigo inter ĉi tiuj 3 terminoj foje povas konfuzi, sed kiam oni havas la ĝustajn diferencigajn kriteriojn, fariĝas tre facile distingi ilin.

Etimologio

• Emocio : Derivaĵo de la franca émouvoir, formita laŭ la malnova kaj meza franca motion « mouvement », pruntita de la latina motio « action de mouvoir, mouvement, trouble, frisson (de fièvre) ». (fonto)
• Sento : Derivaĵo de la latina « sentire », kun la sufikso -ment, « percevoir par les sens », poste « être d'un certain avis, penser » (fonto)
• Travivaĵo : Pasiva participo de la verbo ressentir (fonto), verbo derivita de sentir, kun la prefikso re-

Kiel oni povis diveni, « Sento » kaj « Travivaĵo » havas la saman devenon, kio ne malhelpas ilin poste diferenciĝi.

Difinoj

La difinoj de ĉi tiuj terminoj estas tre multnombraj kaj povas esti traktataj el pluraj vidpunktoj. Mi koncentriĝis pri la afekcia kaj intelekta aspekto.

Emocio

Réaction affective brusque et momentanée, agréable ou pénible, souvent accompagnée de manifestations physiques. Fonto — (Subita kaj momenta afekcia reago, agrabla aŭ dolora, ofte akompanata de fizikaj manifestiĝoj.)

Conduite réactive, réflexe, involontaire vécue simultanément au niveau du corps d'une manière plus ou moins violente et affectivement sur le mode du plaisir ou de la douleur.Fonto — (Reakcia, refleksa, nevola konduto travivata samtempe je la nivelo de la korpo pli-malpli forte kaj afekcie laŭ la modo de plezuro aŭ de doloro.)

Ekzemploj : timo, kolero, surprizo, admiro, seniluziĝo, feliĉego, ktp.

Sento

Connaissance, compréhension que l'on a de certaines choses sans le secours du raisonnement, de l'expérience ; appréhension immédiate et subjective d'une réalité. Fonto — (Scio, kompreno, kiun oni havas pri certaj aĵoj sen la helpo de la raciado, de la sperto; tuja kaj subjektiva ekkapto de realaĵo.)

État affectif complexe, assez stable et durable, composé d'éléments intellectuels, émotifs ou moraux, et qui concerne soit le « moi » (orgueil, jalousie...) soit autrui (amour, envie, haine...).Fonto — (Kompleksa afekcia stato, sufiĉe stabila kaj daŭra, kunmetita el intelektaj, emociaj aŭ moralaj elementoj, kaj kiu koncernas aŭ la « memon » (fiero, ĵaluzo...) aŭ la aliulon (amo, envio, malamo...).)

Ekzemploj : amo, malamo, dankemo, ĵaluzo, nostalgio, ktp.

Travivaĵo

(Néologisme) Ensemble des choses que l'on ressent, et qui forme l'opinion que l'on a des choses.Fonto — ((Novvorto) La aro de la aĵoj, kiujn oni sentas, kaj kiu formas la opinion, kiun oni havas pri la aĵoj.)

Éprouver dans son âme ou dans son esprit l'effet d'une cause extérieure.Fonto — (Elprovi en sia animo aŭ en sia spirito la efikon de ekstera kaŭzo.)

Ekzemploj : bonfarto, malfarto, maljusteco, kontentiĝo, ktp.

Praktika karto

Oni povas do resumi la diferencon inter ĉi tiuj 3 terminoj (iom troigante la trajton) en formo de tabelo :

Denove, ĉi tiu tabelo ne estas la absoluta vero kaj evidente kontraŭekzemploj troveblas amase. Sed ĝi permesas al vi formi unuan ideon pri tio, kion vi travivas.

Klarigo

Sur la bazo de ĉi tiu tabelo kaj pripensante momenton, oni povas kompreni, kiel konstruiĝas ĉiu el ĉi tiuj nuancoj.
La emocio estas la bazo, la elementa briko. Ĝi apelacias al la primaraj refleksoj de nia psiko.
Poste, kun la amasiĝo de ĉi tiuj emocioj, oni konstruas la sentojn. Foje en opozicio al la racia logiko de nia cerbo.
Fine, la travivaĵo estas la pinto de la glacimonto de ĉiuj ĉi tiuj sensaĵoj. Ĝi estas unika kaj persona, ĉar ĝi apelacias al nia sociologia kondiĉiĝo (kulturo, religioj, konvinkoj, edukado, ktp.). Oni ĝin ofte konfuzas kun la intuicio kaj ĝiaj profundaj kialoj ofte malfacile kompreneblas por ni, kaj tamen, oni fidas ĝin.

Profitoj

Sensibiligi siajn teamojn pri la subtilecoj de la lingvo ebligas pli bonan komunikadon kaj evitas miskomprenojn. Scii malkomponi ĉiujn tavolojn kaj konstruaĵojn permesas havi pli objektivan rigardon pri tio, kio okazas en ni, kaj ebligas al ni pli efikan introspekton.
En la administrado de la profesiaj rilatoj, ĝi povas helpi nin malkonstrui malbonan (aŭ bonan) apriorecon, kiu fine ne estus pravigita. Ĉu kunveno misokazis kaj vi foriras kun certa travivaĵo kontraŭ viaj interparolantoj? Demandu al vi kial. Ĉu ĝi baziĝas sur aparta sento aŭ emocio? Flankenmetinte ĉi tiun tutan afekton, ĉu la reago estis pravigita?
La reklamistoj uzas (kaj misuzas) teknikojn metantajn vin en bonajn dispoziciojn por igi vin cedi al ilia argumentaro. Ne lasu vin plu kapti de la sugestio de unu aŭ pluraj emocioj: la unua defendilo estas la scio pri ĉiuj ĉi tiuj mekanismoj.

Malfermo

Mi povus esti plivastiginta la amplekson de ĉi tiu artikolo per proksimaj terminoj kiel « Humoro », « Sensaĵo » aŭ « Percepto ». Sed mi opinias, ke ĉi tiuj tri formas koheran triptikon kaj mi ne volis plu ŝarĝi la klarigojn. Sed libere al vi provi kompletigi la tabelon 😉