Kompleksa vs Komplika

Por ĉi tiu unua vera afiŝo de la serio, ni rigardu la terminojn "kompleksa" kaj "komplika". En la mondo de projekt-administrado, oni pli ofte uzas la vorton « kompleksa », dum en la ĉiutaga vivo, estas « komplika » la favorata. Sed fine, malmultaj personoj sukcesas doni al vi klaran diferencon inter la du, en la plej bona okazo doni ekzemplon mezograde konvinkan, en la plej malbona diri al vi, ke ili estas sinonimoj. Se oni baziĝas sur la statistikoj de bone konata serĉilo, estas la termino « kompleksa » kiu estas la plej serĉata.

Ni komencu per ilia etimologio.

Etimologio

• Kompleksa : El la latina complexus (« ĉirkaŭbrakaĵo », « ĉirkaŭpreno »)
• Komplika : El la latina complicare (« faldi », « ruli »)

Do, eĉ se la vortoj dividas la samajn 5 unuajn literojn, ilia origino klare ne estas komuna. Ni rigardu iliajn difinojn nun.

Difinoj

Ni prenu la referencon de la lingvo, kiu estas la vortaro de la Académie française.

Kompleksa

Qui n’est pas simple, qui est composé d’éléments divers et entremêlés ; compliqué, difficile à comprendre. Fonto

Bone komence, la difino de « kompleksa » inkluzivas « komplika », kia pruvo ke la vortoj estas proksimaj unu al la alia. Krome, estas amuze vidi, ke ĝia difino komenciĝas per sia antonimo « simple ». Oni vidas, ke estas nocio de alta nombro da elementoj kaj de iliaj interagoj, sed oni ne karakterizas tiujn interagojn.

Komplika

Composé de parties plus ou moins nombreuses qui ont entre elles des rapports difficiles à analyser, à saisir ; dont la réalisation ou l’usage est délicat ou difficile. Fonto Bone jam, tio ne buklas, oni ne retrovas la terminon "kompleksa" en la difino. Oni retrovas nocion de nombro da elementoj, sed kiu povas esti malalta. Oni retrovas ankaŭ la interagojn, sed tie ili estas bone karakterizitaj, ili estas « difficiles à analyser ».

Klarigo

Kompleksa do indikas sistemon kun multaj elementoj, kiuj interagas inter si. Gravas neniel, ĉu tiuj interagoj estas simplaj aŭ komplikaj, estas ilia nombro kiu faras el ĝi kompleksan sistemon. Mi ne haltis je la fino de la difino de ĉi tiu vorto, sed ĝi estas preskaŭ la plej interesa parto « difficile à comprendre », tio signifas, ke la en- kaj eliriloj de la sistemo postulas signifan kognan penon por kompreni ĝin entute, se tio eblas. La malfacileco estas ofte en la kompleta komprenado de la sistemo, oni troviĝas kun « nekonataj nekonataĵoj ». Kaj ĝuste tie estas la diferenco kun komplika sistemo : unu interago ne konsiderata aŭ nekonata kaj la rezulto ĉe la fino de la ĉeno fariĝas neantaŭvidebla.

Komplika indikas sistemon kun malmultaj aŭ multaj elementoj, kiuj havas netrivialajn interagojn. Sed la tuto de la rilatoj kaj iliaj malfacilecoj estas listigita, inventarita, ni do havas « konatajn nekonataĵojn ». La fino de la difino ankaŭ estas tre interesa, nova nocio tie aperas, tiu de la realigo aŭ uzado, oni do estas je io pli konkreta, palpebla.

Ekzemploj

Kio estas pli bona ol ekzemploj por bone kompreni.

Un bon croquis vaut mieux qu’un long discours. (Napoléon Bonaparte) fonto

Estas por « kompleksa » ke mi havis la plej multe da malfacileco por trovi bonan ekzemplon.

Ĉi tiuj birdaroj, kiuj havas ion hipnotan, estas pure kompleksaj sistemoj. Ili estas gvidataj nur per kelkaj sufiĉe simplaj reguloj, kiujn oni povas priskribi tiel :

• Apartigo : Eviti la amasigon de la najbaroj (mallongdistanca repulso)
• Akomodiĝo : Direktiĝi al la meza direkto de la najbaroj
• Kuneco : Direktiĝi al la meza pozicio de la najbaroj (longdistanca allogo)

Kaj jes, per ĉi tiuj 3 simplaj reguloj, miloj da individuoj povas kunordiĝi kaj flugi kunkorde. Sed la birdoj ne estas la solaj, kiuj moviĝas en grupoj tiel, la aroj de surteraj bestoj aŭ la fiŝ-svarmoj estas regataj per la samaj reguloj! Krome, iliaj movadoj kaj direktŝanĝoj ne estas hazardaj, sed rekte dependas de multaj faktoroj ne nepre konataj. Kompreneble, ni havas kelkajn evidentajn, kiel la ventoj, reliefoj, rabobestoj, sed certa nombro ne estas konataj kaj estas malkovrataj danke al la sperto kaj la observado. Ni do ja havas faron kun kompleksa sistemo, sed ne komplika. Anekdoton dirante, oni observis, ke movado de nur 5% el la individuoj sufiĉis por decidi la direkton de la tuta grupo!

Pri komplika sed ne kompleksa sistemo, oni povas entaksigi la matematikajn formulojn kiel ĉi tiun :

x²+2(y-0.8*abs(x)0.4)² = 1

Kiu donas interesajn aferojn.

Fonto

Ni do ja havas komplikan sistemon pro ĝia solvado, sed ne kompleksan, ĉar ĉiuj nekonataĵoj estas konataj kaj ke ĝia solvado ne estas evidenta. Krome, ĝia malalta nombro da elementoj estas bona indikilo de ĝia simpleco. Atentu, « simple » ne signifas « facile ».

FAQ

Ĉu sistemo estas ekskluzive unu aŭ la alia?

Absolute ne! Estas eĉ multe pli ofte, ke ĝi estas ambaŭ samtempe. La kriterio rigardota estas la nombro da interagoj kaj ilia kompleteco

Ĉu kompleksa sistemo povas esti komplika kaj inverse?

Jes! La du estas ofte ligitaj kaj ĝuste pro tio ili estas entaksitaj sinonimoj. Sed tio ne estas deviga, sistemo kun multaj elementoj kaj simplaj interagoj ne povos esti kvalifikita komplika. Same, sistemo kun malmultaj elementoj sed malfacile solveblaj rilatoj estos komplika sed ne kompleksa.

Ĉu oni povas transformi sistemon de unu tipo en la alian?

Tute! Sed laŭ mia scio, ne en ĉiuj direktoj. Igi kompleksan sistemon komplika estas tute farebla, por tio la empirio estas la plej bona el la aliancanoj. Sciante, ke la sistemo enhavas nekonataĵojn, per la sperto kaj posta analizo, estas normale eble malkovri ĉiujn ĉi tiujn variablojn, kiuj al ni mankis. Do, oni troviĝas kun sistemo de konataj nekonataĵoj, tio estas sistemo en la plej malbona kazo komplika, en la plej bona evidenta.

Kaj la antonimoj de ĉiu, kio ili estus?

Por tio mi apogos min sur la retejo de la Centre National de Ressource Textuelles et Lexicals kaj precipe sur ĝia funkcio de serĉo de antonimoj. Sen surprizo, oni retrovas kelkajn samajn antonimojn por la 2 terminoj :

Do faru vian elekton.

Utiloj

Nun kiam vi konas la subtilecojn inter ĉi tiuj 2 terminoj, vi eble demandas vin, kiel tio helpos vin en via ĉiutaga laboro, krom uzi la gustan terminon por la gusta situacio. Nu, ĝi ebligos al vi aliri ajnan tipon de problemaro aŭ situacio per la plej taŭga aliro multe pli rapide.

• Komplika problemo aŭ situacio : helpiĝu per spertulo, li evitos al vi kompetenc-kreskadon kaj ŝparos tempon.
• Kompleksa problemo aŭ situacio : preferu personojn havantajn pli bonan reaktemon por fronti la nekonataĵojn, kiuj aperus sen averto (kiu diris agile?). Se eble, esploru plurajn padojn paralele, krome la empirio kaj la mallongaj iteracioj estas la plej bonaj rimedoj de lernado kaj de malkompleksigo de la temo. [ref]Dankon al William Bartelett pro helpi al mi kompletigi ĉi tiun punkton. [/ref]

Kompreneble, en la reala vivo, tio neniam estas blanka aŭ nigra, sed ĉiam subtila miksaĵo de ambaŭ. Al vi do subdividi la problemaron por pli bone alloci la bonajn risurcojn al la bonaj lokoj. Se malgraŭ viaj penoj la miksaĵo restas nedisebla, tiam kreu teamon laŭ la bildo de la problemaro.

Malfermo

Se vi ankoraŭ ne sufiĉe havas, sciu, ke ekzistas tuta koncepta kadro de helpo al la decidado, kiu estas Cynefin. Mi nur diros al vi, ke « kompleksa » kaj « komplika » estas du fundamentaj terminoj de ĉi tiu kadro kaj ke bona kompreno estas nepra por aliri ĝin. Mi ne pli etendos min pri la temo, ĉar ĝi estas ekstreme riĉa kaj meritus unu aŭ plurajn afiŝojn por si mem.